سخنان امیر المومنین علی ( علیه السلام ) در فضیلت علم :

« مردم ! هشیار باشید : کممال دین داری و اوج ایمان

 شما عبارت از دانش آموختن و انطباق و هماهنگی

 رفتارتان بر طبق موازین علمی می باشد .

باید متوجه باشید که دانش آموختن و

 ذخیره کردن علم از ثروت اندوزیهای مادی

 شما ، لازم تر و ضروری تر است ؛ زیرا مال

 و ثروت و روزی مردم بر حسب نیاز و در

 خور احتیاج همگان تقسیم شده است .

 تامین نیازهای مادی [ طبق مقدرات و

 سرنوشت اشخاص ، در سایه مشیت

 الهی و به میزان کوشش متعارف و عادی ]

 به وسیله خداوند دادگر ، پیش بینی شده

 و خداوند عادلی که نیازهای مادی افراد را

 کاملاً ضمانت کرده است برای شما نیز

 ضمانت می کند و انرا در اختیارتان قرار می

 دهد .

ولی گنجینه علم و دانش در وجود عالم و

 دانشمند و دستگاه ذهنی او انباشته شده

 است – پس باید پویای چنان علم باشید

 ( و سعی خویش را تا نهائی ترین درجه آن

 بکار دارید تا انکه بر این ذخایر و گنجهای

 گرانبها در سایه رنج خویش دست یابید)   

« عالم و دانشمند ، والاتر و برتر از کسی است که

 روزها را به روزه می گذاترند و شبها را به عبادت

 پروردگار – آنهم توام مبا کوشش و رنج – سپری می

 سازد و همت خویش را صرفاً به روزه داری و سحر

 خیزی به منظور عبادت و نیایش پروردگار صرف

 می کند .

اگر مرگ عالم و دانشمندی فرا رسد خلال

 شکستس در سازمان اسلام پدید می اید

 کهجز به وسیله عالم و دانشمند دیگری

 که جانشین و همانند او است – قابل

 جبران نبوده و این شکاف و صدمه ، مرمت

 نخواهد گردید .

« برای باور داشت شرافت و فضیلت علم ، توجه به

 این نکته ، کافی و بسنده است که : افراد ناصالح و

 فاقد بینش درست علمی ، مدعی داشتن چنین علمی

 می شوند و داعیه علم و شایستگی در ان را در سر

 می پروانند و آنگاه که انها را به علم و شایستگی در

 آن را در سر می پروانند ، و آنگاه که آنها را به علم و

 دانش منسوب می سازند و از آنان به عنوان عالم و

 دانشمند ، یاد می کنند سخت شادمان می گردند .

و برای زشتی و نکوهش جهل و نادانی ،

 همینقدر بس که افراد گرفتار جهل و بی

 سوادی نیز نبست به آن اظهار تنفر و

 بیزاری نموده و از این که با این سمت و

 عنوان معرفی شوند سخت گریزانند »

امیر المومنین علی ( علیه السلام ) به

 کمیل به زیاد فرمود : « کمیل ! علم ، بهتر

 از مال است ؛ زیرا علم و دانش از تو

 نگاهبانی و پاسداری کرده و وجودت را در

 پناه خود قرار می دهد . ولی در مورد مال ،

 ناگزیری که خود نگاهبان و پاسدار آن

 باشی علم و دانش بر تمام شئون زندگی

 و پدیده های هستی و اراده هاه فروانروا و

 حاکم است ، در حالیکه مال و ثروت انسان

 محکوم و دستخوش اراده او می باشد

 صرف مال و انفاق آن موجب نقصان و

 کاهش ان می گردد در حالیکه انفاق علم

 یعنی تعلیم ان به دیگران ، اندوخته های

 علمی عالم و دانشمند را پربارتر و فزاینده

 تر می سازد و کالای علم طبعاً رو به

 فراوانی می گذارد »

« علم و دانش بر مال و ثروت به هفت دلیل مزیت و

 برتری دارد :

1 – علم و دانش میراث انبیاء و پیامبران ( علیهم

 السلام ) است ، در حالیکه مال و ثروت مادی ،

 میراث و پس مانده فراعنه و جباران تروزگار می

 باشد .

2 – علم از مجرای انفاق و اعطاء آن به دیگران ،

 نقصان پذیر نیست ؛ ولی انفاق مال و ثروت مادی ،

 عموجب کاهش و نقصان آن می گردد .

3 – مال و ثروت به حافظ و نگاهبیانان نیاز مکند است

 ، در حالیکه علم و دانش ، خود نگاهبان و پاسدار

 انسان می باشد .

4 – علم و دانش سرمایه و اندوخته ای فنا ناپذیر است

 ، حتی تا پای گور و در دل تیره خاک ، یار و

 غمخوار و همراه انسان است ، ولی مال و ثروتا با

 مرگ انسان از او جدا گشته و نمی تواندن همیاری

 خود را با انسان استمرار دهد ، و بعد از مرگ انسان

 را تنها گذاشته و در دنیا باقی می ماند .

5 – مال و ثروت ، سرمایه ای پیش پا افتاده و

 عمومیب است ، و براثی هر فردی – اعم از مومن و

 خداشناس و کافر و نا سپاس – فراهم می شود و انان

 از آن برخوردار می گردند ، ولی حصول علم و بینش

 الهی ، ویژه افراد با ایمان است .

6 – همه طبقات مردم – در مسائل مربوط به دین – به

 علم عالم و دانشمند نیاز دارند ، ولی تمام طبقات مردم

 نسبت به مالداران و دولتمندان احساس نیاز نمی کنند . 

7 – علم و دانش ، نیرو بخش انسان در سیر از صراط

 و گذرگاه آخرت ، فراسوی بهشت جاوید است [ و به

 او در عبور از صراط و راه باریک و دقیقی که

 مقصد آن بهشت و سرفرازی است – مدد می رساند ]

 در حالیکه مال و ثروت ، مانع و سد راه او در پیمودن

 این صراط و گذرگاه می باشد »

« ارزش شخصیت هر فردی بمقدار معلومات و

 معارف او است »

در برخی از روایات ، حدیث فوق بدینصورت

 ضبط شده است که: « ارزش شخصیت هر

 فرد ، وابسته به میزان کارآئی و مهارت در

 معارف و شناختها و درستی اطلاعات او

 می باشد » « قیمه کل امر ما یحسنه »

1 – ایها الناس ! اعلموا ان کمال الدین طلب العلم

و العمل به . الا ! و ان طلب العلم اوجب علیکم من

 طلب المال . ان المال مقسوم مضمون لکم قد قسمه

 عادل بینکم و قد ضمنه و سیفی لکم و العلم مخزون

 عند اهله فاطلبوه ( مینه المرید ص 12 الکافی 1 /

 35 )

2 – العالم افضل من الصائم القائم المجتهد . واذا مات

 العالم ثلم فی الاسلام ثلم لایسدها الا خلف منه ( منیه

 المرید ص 12 )

3 – کفی بالعلم شرفا ان یدعیه من لایحسنه و یفرح اذا

 نسب الیه . و کفی بالجهل دما ان یتبرا منه من هوفیه

 ( منیه المرید ص 12 . تذکره السامع ، ص 10 )

4 – یا کمیل ! العلم خیر من المال : یحرسک و انت

 تحرس المال . و العلم حاکمو المال محکوم علیه . و

 المال ینقصه النفقه و العلم یزکو علی الانفاق ( منیه

 المرید 12 و 13 . ترجمه و شرح نهج البلاغه : فیض

 الاسلام ، ص 1145 )